Hoe alle duurzame thema’s samen concreet worden in Leeuwarden


De 25 meest kansrijke en meest effectieve maatregelen in één inspiratiebundel

Duurzaamheid staat al lang hoog op de agenda bij de gemeente Leeuwarden. En al helemaal sinds 2001, toen Gerk Jan Kuipers er startte als Senior Adviseur Duurzaamheid. Bij de ontwikkeling van nieuwe woongebieden is duurzaamheid het startpunt. Gerk Jan: “Nieuwe woongebieden zijn nodig. Meer mensen trekken naar de stad en het aantal personen per huishouden daalt.” Ten zuiden van de stad, langs het Van Harinxmakanaal, ontstaat de duurzame wijk Zuidlanden. Sommige buurtschappen zijn al bewoond. Voor het buurtschap Unia gaat de bouw nog starten. “Wij willen niet alleen voldoen aan de regelgeving, maar gaan graag een stap verder. Daarom hebben we Sweco gevraagd om concrete ideeën hoe we dit buurtschap op meerdere vlakken duurzaam kunnen realiseren”. Alice Schuiling, adviseur gebiedsontwikkeling bij Sweco heeft hiervoor de juiste experts van zowel Sweco als gemeente Leeuwarden bij elkaar gebracht

ALICE SCHUILING

Sweco

Alice: “Gemeenten zijn zich bewust van het belang van duurzaam bouwen, maar de kennis en verantwoordelijkheid is vaak verdeeld over verschillende afdelingen. We hebben 5 thema’s benoemd die juist nu actueel zijn voor veel gemeenten en zeker ook voor Leeuwarden om concretisering vragen: energie en warmte, klimaatadaptatie, biodiversiteit, duurzame mobiliteit en circulariteit. We hebben een groot aantal maatregelen onderzocht en daarvan per thema de 5 meest kansrijke en meest effectieve uitgewerkt. Ook laten we zien waar de maatregelen de thema’s overschrijden en duurzaamheidsbeleid één geheel wordt”. Het resultaat is de inspiratiebundel, die begin maart is uitgereikt aan Gerk Jan. De gemeente zal deze gebruiken richting de toekomstige bewoners, de aannemers, makelaars en ook de eigen gemeentelijke organisatie voor een eenduidige aanpak.

‘Nieuwe Energie’

Kort daarna hebben Gerk Jan en Alice de inspiratiebundel gepresenteerd op het congres ‘Nieuwe Energie’ van het Binnenlands Bestuur, samen met Martin Haan, Projectmanager bij Sweco. “Het congres stond in het teken van de energietransitie, en met onze inspiratiebundel hebben wij duurzaamheidsbeleid als geheel in een concreter perspectief laten zien. We merkten aan de reacties en vragen in de zaal dat hier veel behoefte aan is” aldus Martin. Gerk Jan is inmiddels door meerdere gemeenten benaderd. “Mijn collega’s bij andere gemeenten lopen met dezelfde vraagstukken rond. Duurzaamheid kan niet langer een sluitpost zijn bij bouwprojecten, maar moet een integraal onderdeel zijn van gebiedsontwikkeling. Dat raakt dus meerdere portefeuilles binnen een gemeente. Deze bundel is echter wel specifiek afgestemd op Leeuwarden.” Sweco gaat daarom graag in gesprek met geïnteresseerde gemeenten. Martin: “We werken graag dezelfde thema’s uit, maar de invulling en de meest kansrijke maatregelen zijn erg afhankelijk van de omgeving: grondsoort, verdeling hoog- en laagbouw, soort natuur, of de aanwezigheid kanalen of rivieren. Ook voor deze gemeenten brengen we graag in kaart welke maatregelen voor hen goed kunnen werken.”

MARTIN HAAN

Sweco

GERK JAN KUIPERS

Gemeente Leeuwarden

Schaatsen vast uit het vet

Unia wordt het vijfde buurtschap van de wijk De Zuidlanden. In februari is het stedenbouwkundig plan besproken in de raadscommissie. De komende maanden zal het ontwerp worden aangepast en verder uitgewerkt. Het wordt een dorps buurtschap met circa 250 woningen. De bouw van Unia start in 2021 en de wijk wordt aardgasloos. In het plan zitten ook ambitieuze doelstellingen om zo zuinig mogelijk met energie om te gaan. “Met behulp van de inspiratiebundel kunnen we gaan bepalen welke beschreven maatregelen we het beste kunnen gaan toepassen”, vertelt Gerk Jan. “Van sommige maatregelen weten we al dat we ze gaan toepassen, want die sloten al naadloos aan bij onze eigen plannen. De woningen in Unia worden ‘all electric’. Bewoners kunnen kiezen voor een individuele warmtepomp -die van stroom wordt voorzien door zonnepanelen-, maar we bestuderen ook nog collectieve warmte- en energiebronnen, omdat deze vaak nog efficiënter zijn

In een ander buurtschap zullen we dit samen met toekomstige bewoners -vaak jonge gezinnen- uitwerken hoe we dit aantrekkelijk en slim kunnen organiseren. Een kansrijke aanvulling daarop is TEO: Thermische energie uit oppervlaktewater. Unia wordt een waterrijk gebied, dus ook deze maatregel is uitgewerkt in de bundel. Alice: “Het is een doorontwikkeling van de warmtekoudeopslag (WKO), met een hoger rendement. Als het water relatief warm is, haal je de warmte eruit en sla je dit op. Als het water relatief koud is kan je eventueel ook de koude aftappen en opslaan.” Ook kun je hiermee de energiebalans in de bodembronnen waarborgen en raakt de grond dus niet uitgeput.” Gerk Jan haakt aan, met een knipoog: “Zou je in de winter uitsluitend de warmte onttrekken uit het oppervlaktewater, zal het water ook een fractie sneller bevriezen. Dus neemt de kans op schaatsen op natuurijs wat toe!”

Naast water en zon, staan ook wind en aarde als energiebron in de bundel. Kleine windturbines (‘urban turbines’ of iets grotere turbines die je in open terrein plaatst) leveren anders dan zonnepanelen ook ‘s nachts en in de winter duurzame energie. Gerk Jan: “Kleine windturbines in open veld kom je al op veel plekken in Groningen tegen. De huidige provinciale coalitie staat dat nu niet toe, misschien gaat het in de nabije toekomst wel toegestaan worden. We kijken daarom ook naar andere alternatieven.” De vele mogelijkheden van geothermie, die in de inspiratiebundel zijn uitgewerkt, spreken Gerk Jan wel aan. “Het vraagt wat meer investering om bij de juiste diepten te komen, maar de rendementen zijn veelbelovend. In steden als Parijs en München wordt het al succesvol toegepast.” Martin vult aan: “Geothermie is in Leeuwarden vooral belangrijk voor verwarming van bestaande bouw die minder goed te isoleren is.” In Nederland bevindt geothermie zich nog in de beginfase, er zijn nu zo’n 20 bronnen productief. De eerstvolgende komt hoogstwaarschijnlijk te staan in -hoe kan het ook anders- Leeuwarden.

Deel dit artikel