Inzicht in mobiliteitsprestatie vijftien grootste Nederlandse steden

Steden hebben veel potentie om hun mobiliteit te verduurzamen


Elektrisch rijden, aanleg van fietssnelwegen en het stimuleren van openbaar vervoer; steden willen een omslag maken naar duurzame mobiliteit en betere bereikbaarheid. Sweco onderzocht de bereikbaarheid van fiets, auto en openbaar vervoer bij de vijftien grootste steden van Nederland. Met de resultaten kunnen steden beter bepalen welke instrumenten zij het beste kunnen inzetten.

Op het scherm van de laptop staat een plattegrond van Utrecht. Om het centrum van de stad is een doorzichtige blauwe cirkel met een straal van 9 kilometer getekend en binnen de blauwe cirkel bevindt zich een tweede cirkel, grijs van kleur en met een grillige lijn. De grillige lijn blijkt een isochroon te zijn. “Deze isochroon geeft de grens aan van het gebied dat je in Utrecht binnen een half uur van het centraal station kunt bereiken”, licht Jeroen Quee, senior adviseur Mobiliteit bij Sweco, toe. “We hebben gekozen voor een half uur omdat dat voor veel mensen een redelijke reistijd is om bijvoorbeeld van centraal station naar werklocatie te gaan.”

"Het onderzoek biedt steden handvatten om meer werk te maken van duurzame mobiliteit en ervoor te zorgen dat de schadelijke effecten van verkeersstromen voor burgers zoveel mogelijk worden beperkt"

Mobiliteitsprestaties met elkaar vergelijken

Met het onderzoek wil Sweco de mobiliteitsprestaties van Nederlandse steden en de relatie daarvan met duurzaamheid onderzoeken. De vraag was: hoe ver kun je vanuit het centrum van de stad in een half uur tijd met fiets, auto en openbaar vervoer komen? Door open data met elkaar te combineren en in een GIS-systeem (Geografisch Informatie Systeem) te verwerken, ontstonden voor vijftien Nederlandse steden isochronenkaarten: per stad drie kaarten. “Op basis van die gegevens hebben we iedere stad een score gegeven en vervolgens opgenomen in een ranglijst per modaliteit. Dit noemen we de Duurzame Mobiliteitsindex (zie kader). Voor de auto was het opvallend genoeg niet mogelijk een ranglijst samen te stellen: in alle onderzochte steden kan in een half uur een gebied ruim buiten de negen kilometer-zone worden bereikt”, aldus Jeroen.

Wat opvalt is dat geen kaart hetzelfde is. “Elke stad is natuurlijk uniek”, zegt Jeroen. “Dat heeft onder andere te maken met bebouwing en infrastructuur; de ene stad is compacter gebouwd met meer hoogbouw op centrale locaties en de andere stad heeft een meer uitgestrekte bebouwing. Het onderzoek biedt steden handvatten om meer werk te maken van duurzame mobiliteit en ervoor te zorgen dat de schadelijke effecten van verkeersstromen voor burgers zoveel mogelijk worden beperkt. Want de zorg voor een gezonde leefomgeving verdient topprioriteit op de agenda van alle steden.

Duurzame mobiliteitsindex

In de Duurzame Mobiliteitsindex krijgt iedere onderzochte stad per modaliteit (fiets, auto en openbaar vervoer) een eindscore die gebaseerd is op de verhouding tussen het aantal inwoners dat zich binnen een straal van 9 kilometer van het centrum (het centraal station) bevindt en het aantal inwoners dat vanuit het centrum met fiets, auto en openbaar vervoer te bereiken is. De volledige lijsten staan in de white paper die op basis van het onderzoek gemaakt is.

Fiets

1. Groningen

2. Maastricht

3. Venlo

4. Tilburg

5. Den Haag

Openbaar vervoer

1. Utrecht

2. Groningen

3. Amsterdam

4. Almere

5. Leeuwarden

“Er zijn bij Utrecht bijvoorbeeld geen gebieden waar je met de fiets binnen een half uur niet kunt komen."


Fiets doet het veelal beter dan openbaar vervoer

Kijkend naar de kaarten benaderen de fiets-isochronen nog het meest een gelijkmatige cirkelvorm. Volgens Jeroen geeft dat aan dat de bereikbaarheid van de stad per fiets vaak goed is. “Er zijn bij Utrecht bijvoorbeeld geen gebieden waar je met de fiets binnen een half uur niet kunt komen. Bij de isochronenkaarten voor openbaar vervoer blijken de lijnen veel grilliger te zijn. Dat komt omdat het openbaar vervoer alleen daar komt waar mensen wonen en werken. Ook zien we bij sommige steden dat de bereikbaarheid van de fiets beter is dan die van het openbaar vervoer, een belangrijke conclusie. Dat komt omdat bussen en trams niet altijd een rechtstreekse route hebben en regelmatig stoppen bij haltes. Hierdoor neemt de reistijd toe, waardoor de afstand die in een half uur bereikt kan worden beperkter is dan met de fiets.”

"Wat ook opvalt is dat de fiets in vrijwel alle steden niet alleen een duurzaam maar ook een efficiënt vervoermiddel blijkt te zijn."

Auto heeft nog steeds ruim baan

Verder valt op dat de isochronen van de auto’s opvallend groot zijn. De auto-isochroon van Utrecht geeft aan dat je zelfs in de spits bijna tot in Amsterdam kunt komen. “Het grote bereik van de auto is een van de meest opvallende conclusies van ons onderzoek”, stelt Daniëlle de Bruin, adviseur Duurzame Mobiliteit bij Sweco. “De auto heeft nog steeds ruim baan in onze steden. Dat hadden we niet verwacht, vooral niet als je bedenkt dat veel steden steeds meer autowerende maatregelen nemen. Je zou kunnen zeggen dat de burger die nog steeds de auto pakt vanuit praktisch oogpunt gewoon gelijk heeft, want de auto is als je kijkt naar bereikbaarheid gewoon een goed vervoermiddel. Maar vanuit duurzaamheidsoogpunt zien we graag minder auto’s in de steden.”


Wat ook opvalt is dat de fiets in vrijwel alle steden niet alleen een duurzaam maar ook een efficiënt vervoermiddel blijkt te zijn. Daar is voor een aantal steden nog veel winst te behalen door het gebruik van de fiets meer te stimuleren, bijvoorbeeld door het aanleggen van fietssnelwegen.

Een compleet beeld krijgen

De isochronenkaarten geven aan wat de potentie van de verschillende verkeersmodaliteiten voor de steden zijn. Ze geven bijvoorbeeld antwoord op de vraag: hoe goed kun je met de fiets de woonwijken in Rotterdam bereiken? Maar om een compleet beeld te krijgen is het volgens Jeroen belangrijk om de kaarten te combineren met gegevens over het gebruik van fiets, auto en openbaar vervoer, de zogenaamde modal split. “Dat zijn gegevens die gemeenten vaak hebben. Dan kun je bijvoorbeeld zien of de fiets in een bepaalde stad veel gebruikt wordt om van A naar B te komen. Als het antwoord daarop ‘nee’ is, kunnen we met behulp van de isochronenkaarten zien hoe de bereikbaarheid is. Dan kan het zijn dat je constateert dat je met de fiets wél goed van A naar B kunt komen. De vraag is dan: waarom maken burgers dan niet meer gebruik van de fiets? En wat kunnen we daaraan doen?”

“Hoewel de auto op basis van de isochronenkaarten ruim baan heeft, betekent dit nog niet dat het gebruik van de auto altijd makkelijk is”


Park & Bike als geweldige kans

Welke factoren zijn van invloed op het bereik en gebruik van de auto? “Hoewel de auto op basis van de isochronenkaarten ruim baan heeft, betekent dit nog niet dat het gebruik van de auto altijd makkelijk is”, meent Daniëlle. “Autoverkeer heeft ook in steden vaak te maken met files. En als je met de auto eenmaal op de plaats van bestemming bent, is het vaak tijdrovend een parkeerplek te vinden. Bovendien kan de hoogte van het parkeertarief het gebruik van de auto negatief beïnvloeden. Een auto is dus niet altijd de beste oplossing. Daar komt bij dat een gemeente om de duurzaamheid te verbeteren zal kijken naar mogelijkheden om de auto uit de stad te weren. Een oplossing kan dan zijn om aan de rand van de stad locaties voor Park & Bike te realiseren: transferia waar mensen van buiten de stad hun auto kunnen parkeren om vervolgens met een fiets verder te gaan. Hier ligt een geweldige kans!”

“Als je als gemeente je mobiliteit duurzamer wilt maken, kun je door het combineren van gebruiksgegevens met onze onderzoeksgegevens gerichter actie ondernemen”

Gerichter actie ondernemen

“Als je als gemeente je mobiliteit duurzamer wilt maken, kun je door het combineren van gebruiksgegevens met onze onderzoeksgegevens gerichter actie ondernemen”, vult Jeroen aan. “Als uit onze isochronenkaart blijkt dat de bereikbaarheid met de fiets goed is, kun je fietsgebruik bevorderen, bijvoorbeeld door een stimuleringscampagne voor de fiets op te zetten. Onze onderzoeksgegevens vormen een startpunt van waaruit gemeentes een sterkere basis krijgen om maatregelen te nemen op het gebied van bereikbaarheid en duurzaamheid en leveren meer inzicht in de effectiviteit van de maatregelen die ze op het oog hebben.”

Benieuwd naar de onderzoeksresultaten van de vijftien Nederlandse steden?

Sweco heeft de onderzoeksresultaten van de vijftien Nederlandse steden samengevat in een handige en overzichtelijke white paper. Wil je de white paper in je mailbox ontvangen? Vul dan dit formulier in.


VOLGENDE PAGINA

Deel dit artikel