Utrecht, dé fietsregio van Europa


Over snelfietsroutes, het fietspad van de toekomst en de snuffelfiets

De provincie Utrecht timmert letterlijk en figuurlijk aan de weg voor een betere luchtkwaliteit. Het openbaar vervoer en de fiets krijgen daarbij ruim baan. Vooral sinds er een nieuw coalitieakkoord ligt, waarmee nog grotere stappen worden gezet naar een duurzame en schone provincie. Maar hoe krijg je mensen uit hun auto en op de fiets? Gwen Boon, programmamanager Fiets, vertelt.

Vlot, veilig en comfortabel

Utrecht moet dé fietsregio van Europa worden. De provincie is al aardig op weg. Ze werd dit jaar uitgeroepen tot meest aantrekkelijke recreatieve fietsregio, met Houten als Fietsstad van Nederland. Maar de lat ligt hoger: de provincie wil dat in 2023 50% van alle ritten onder de 15 kilometer op de fiets plaatsvinden. De beloning is de moeite waard, want de luchtkwaliteit en bereikbaarheid verbeteren hierdoor sterk. “Mij is verteld dat wanneer 10% van de automobilisten de overstap maken, het fileprobleem rondom Utrecht is opgelost”, vertelt Gwen.

“De fietspaden worden steeds drukker en de snelheidsverschillen tussen fietsers steeds groter met alle verschillende soorten fietsen: stadsfietsen, bakfietsen, elektrische fietsen en zelfs speed pedelecs.”


“De fietspaden worden steeds drukker en de snelheidsverschillen tussen fietsers steeds groter met alle verschillende soorten fietsen.” In 2016 startte ze met het Realisatieplan Fiets. Belangrijke aandachtspunten daarin zijn een vlot, veilig en comfortabel regionaal fietsnetwerk en een sterke keten. Gwen: “Het hele traject van A naar B moet aantrekkelijk zijn. Dat betekent een betere fietsbereikbaarheid van bedrijfs-, school- en woningbouwlocaties, overstap tussen OV en fiets op knooppunten en informatie daarover.” Ook veiligheid is essentieel. “Want de fietspaden worden steeds drukker en de snelheidsverschillen tussen fietsers steeds groter met alle verschillende soorten fietsen: stadsfietsen, bakfietsen, elektrische fietsen en zelfs speed pedelecs – elektrische fietsen waarmee je een snelheid van 45 kilometer per uur kunt behalen. Met de vaak beperkte ruimte is het een echte uitdaging om de fietspaden op het gewenste kwaliteitsniveau te krijgen en te houden.”

"Veel mensen zijn een beetje vergroeid met hun auto, dus ook psychologische barrières moeten verdwijnen"

Doelgroepen verleiden

Alleen een betere infrastructuur is niet voldoende om mensen uit de auto te krijgen. Veel mensen zijn een beetje vergroeid met hun auto, dus ook psychologische barrières moeten verdwijnen. Daarom is de provincie in september begonnen met de doelgroepgerichte gedragscampagne ‘ik fiets’. Deze campagne moet het voor inwoners van de provincie Utrecht nóg makkelijker, en vooral leuker, maken om de fiets te pakken. Bijvoorbeeld door gratis een e-bike, e-bakfiets of speed pedelec uit te proberen of door punten te sparen met behulp van een speciale fietsapp.


Daarnaast heeft de provincie geïnvesteerd in meer community based stimuleringscampagnes, zoals 033opdefiets en Nieuwegein fietst!. Bij dergelijke campagnes zoeken Gwen en haar team altijd naar verbinding met bestaande samenwerkingsverbanden en programma’s. Een voorbeeld daarvan is ‘Goedopweg’, waarin de gemeenten Utrecht en Amersfoort, provincie, Rijkswaterstaat en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat samenwerken aan regionale bereikbaarheid en leefbaarheid. De provincie stimuleert ook het gebruik van fiets en OV bij de eigen medewerkers, via voordelige reisvergoedingen. “Je ziet nu al dat mensen daardoor andere keuzes maken.”

Zeven snelfietsroutes

Wie met een ambitieus plan aan de slag gaat, moet prioriteiten stellen. Als het gaat om gezonde, veilige en duurzame mobiliteit, is de ontwikkeling van zeven snelfietsroutes zo’n prioriteit. Fietsers moeten vlot, veilig en comfortabel kunnen doorfietsen van en naar Utrecht, Amersfoort, Bunschoten/Spakenburg, Hilversum, Veenendaal, Woerden, Nieuwegein en IJsselstein. Op deze routes krijgen ze bijvoorbeeld vaker voorrang op auto’s en springen de verkeerslichten eerder op groen. De fietspaden worden breder en – waar dat nu nog niet het geval is – van asfalt of beton.

“Misschien komen er wel meer snelfietsroutes, maar voor deze zeven nemen wij als provincie de regie.”


Om de veiligheid op de fiets te vergroten, test de provincie Utrecht de beste wegmarkering voor snelfietsroutes. Fietsen wordt bijvoorbeeld veiliger als fietsers zich goed kunnen oriënteren. Duidelijke markeringen aan de zijkant en in het midden van de weg helpen daarbij. “Misschien komen er wel meer snelfietsroutes, maar voor deze zeven nemen wij als provincie nu de regie. We willen de gemeenten hiermee maximaal ontlasten en snelheid houden in de uitvoering.” Sweco helpt de provincie hierbij. Samen met een projectgroep vanuit de provincie en gemeentelijke werkgroepen zorgt het ingenieursadviesbureau voor het ontwerp, de kostenraming en de planning. Daarnaast stelt Sweco voor het fietsprogramma een knelpuntenanalyse op die duidelijk maakt welke aandachtspunten er zijn binnen het regionaal netwerk, welke prioriteit hebben en wanneer het netwerk op orde is. “Zo kunnen we ons budget effectief en efficiënt inzetten.”

“Op het fietspad van de toekomst maken we ruimte om te experimenteren met innovaties.”

Fietspad van de toekomst

Over fietsroutes gesproken: een heel bijzondere is ‘het fietspad van de toekomst’. “De nieuwe coalitie wil graag ruimte creëren voor innovatie samen met marktpartijen. Op het fietspad van de toekomst, tussen Utrecht en Wageningen, kun je daarmee experimenteren.” Denk aan slimme verkeerslichten die fietsers sneller voorrang geven (bijvoorbeeld De Fietsketting van Sweco) en een duurzaam wegdek dat overdag energie opslaat en ’s avonds in het donker oplicht. De ‘snuffelfiets’ is ook zo’n innovatief project. “Samen met de Fietsersbond en andere partijen doen we een experiment met luchtkwaliteit. Een groep fietsers rijdt elke dag met een kastje dat de luchtkwaliteit op hun routes meet. Die informatie is nuttig voor ons, maar ook voor andere partijen die de gegevens kunnen gebruiken om nieuwe producten te ontwikkelen.”

“Mijn drijfveer is dat de aandacht voor dit onderwerp blijvend is.”


Landelijk op de kaart

Utrecht is niet de enige provincie waarin de fiets beter op de kaart wordt gezet. In het landelijke netwerk Tour de Force denken overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en kennisinstituten na over een beter fietsklimaat in Nederland. “We leren veel van elkaar. Er is veel inhoudelijke kennis op het gebied van fietsen, maar de borging van de fiets in het mobiliteitsbeleid staat nog in de kinderschoenen. Mijn drijfveer is dat de aandacht voor dit onderwerp blijvend is, want de fiets is op het gebied van duurzame mobiliteit, vitaliteit en inclusiviteit hét ideale vervoersmiddel. Daarom is het zo belangrijk om steeds te zoeken naar verbinding.”

“Nu nog wat meer capaciteit bij provincie én gemeenten en dan zijn we al een eind op de goede weg."

Tips voor andere provincies

Heeft Gwen tips voor andere provincies? “Iedere provincie heeft een eigen aanpak nodig, maar wat ons geholpen heeft, is een helder fietsprogramma. Dat geeft richting en helpt om projecten door te voeren. Daarnaast ben ik trots op de brede opzet van ons programma, van infrastructuur tot kennisontwikkeling, community building en gedragscampagnes voor alle doelgroepen. We hebben in de afgelopen jaren bij politiek, bestuur én diverse andere partijen onder de aandacht gebracht dat je energie en middelen nodig hebt om te kunnen investeren in meer ruimte voor de fiets. Nu nog wat meer capaciteit bij provincie én gemeenten en dan zijn we al een eind op de goede weg."

Deel dit artikel