Hebben we de nieuwe Omgevingswet nog nodig?

Vooruitstrevend, dat mag je woonproject Oosterwold bij Almere rustig noemen. Een compleet nieuwe kijk op wonen en de ruimtelijke inrichting, dat ook. Maar vooral: een voorproefje op de nieuwe Omgevingswet. Sweco is sinds 2014 betrokken bij dit bijzondere kijkje in de toekomstige keuken van gebiedsontwikkeling in Nederland. Oosterwold laat ook zien dat vernieuwing soms vanzelf al van de grond komt.

In het tv-programma Doe alsof je thuis bent, zien we Joyce en haar zoon Boet voor hun high tech off grid sustainer home in Oosterwold, Almere. Voor de camera vertelt Joyce dat ze zelf mochten bepalen wat ze wilden bouwen, zonder rekening te houden met ‘allerlei truttige regeltjes’. En daar is Joyce blij mee, want ze heeft behoefte aan ruimte en vrijheid en hier in Oosterwold heeft ze dat gevonden. Ze hebben een rechthoekig houten huis met zonnepanelen en een rioleringssysteem van rietplanten, die als een natuurlijk filter het water zuivert. In en om het huis scharrelen varkens, kippen en diverse ‘aanwaaidieren’. Met haar gelijkgestemde buurtvrienden zit ze regelmatig lekker ontspannen in de hot tub op de enorme lap grond rondom het huis. Maar intussen vraagt deze zelfvoorzienende manier van wonen wel van bewoners dat ze flink de handen uit de mouwen steken. Wegen moeten aangelegd en onderhouden, de sloot moet gebaggerd en op de eigen kavels wordt stadslandbouw bedreven.

Luuk:

“De inkt van de Omgevingswet zit nog in de pot en toch heeft ‘ie al flink wind in de zeilen.”

Nieuwe Omgevingswet, nieuwe kansen

Het plaatje van Joyce en haar woning in Oosterwold illustreert welke mogelijkheden de nieuwe Omgevingswet kan bieden en waar het in de wet om draait. Geef de samenleving meer ruimte en verantwoordelijkheid bij het inrichten van de omgeving. Ook het idee dat je pas kunt starten met een bouwproject wanneer je je plan tot in detail rond hebt, gaat met de Omgevingswet van tafel. In plaats daarvan biedt de wet een kader waarbinnen je met vrijheid bouwplannen kunt ontwikkelen. Ga maar aan de slag en laat gedurende het proces zien dat het voldoet aan de eisen die worden gesteld, is de gedachte. Een betere en snellere besluitvorming is het doel van de wet.

Verbonden belangen

In de nieuwe Omgevingswet draait het allemaal om goede samenwerking en participatie. Waar je vroeger alle (gemeente)loketten af moest om toestemming te krijgen voor een bouwplan, gaan nu alle betrokken partijen met elkaar aan tafel. Al in het voortraject worden plannen integraal aangepakt en afgestemd. Het voordeel daarvan is dat je plannen in een breder perspectief gaat zien. Belangen worden met elkaar verbonden. En zo ontstaan kansen die je waarschijnlijk nooit had gezien als iedereen vanuit zijn eigen ‘loket’ had geopereerd. Ook burgers mogen hun zegje doen. Al ruim voordat alle plannen in beton gegoten zijn en op een moment dat hun ideeën daadwerkelijk verschil kunnen maken. Zo’n participatieplan is een van de belangrijkste onderdelen van de Omgevingswet.

Wet uitgesteld

Maar voorlopig is het nog wachten. De wet is uitgesteld tot 1 januari 2022 en het zou nog weleens langer kunnen duren. Aan de ene kant spreekt het overheden aan: bouwen met meer vrijheid, inspraak en oog voor de omgeving. Aan de andere kant heerst er ook onrust over de uitvoering van de wet. Systemen voor digitale aanvragen en publicaties moeten op tijd klaar zijn en dat is nog spannend. Bovendien vrezen gemeenten veel extra werk. Participatie betekent namelijk ook meer tijd besteden aan een project en betrokken zijn in een veel eerder stadium. Die extra tijd en instrumenten die nodig zijn om de wet uit te voeren, brengen een hoop kosten met zich mee.

Participatie is er al

Intussen wordt er allang ontwikkeld volgens het gedachtegoed van de Omgevingswet. Ook bij Sweco doen we dat volop. De Crisis- en herstelwet, die in het leven werd geroepen als een tussenstap, maakt dat mogelijk. De wet stimuleert integraal werken binnen bredere kaders. Steeds vaker realiseren we projecten op basis van participatie en omgevingsmanagement. Een jaar of zeven geleden was het nog een uniek idee om te werken met een kader waarbinnen je alle vrijheid hebt om te ontwikkelen.

Nodig of overbodig?

De Omgevingswet is nu al een succes, zonder dat de wet officieel van kracht is. Is hij dan nog wel nodig? Moeten we de kosten die ermee gemoeid zijn nog wel maken? We hebben immers al bewezen dat het ons zonder de wet ook lukt om Nederland op een innovatievere manier in te richten. Wat nu opvalt is dat de angst voor zaken die mogelijk mis kunnen gaan de overhand nemen. Dat is zonde!

Verankeren

Hoewel de wet in de praktijk geen wereld van verschil meer zal maken, is de wettelijke verankering een goed idee. Een extra accent om te benadrukken hoe wij Nederland willen inrichten en zorgen voor een werkwijze die voor alle bouwprojecten gaat gelden. Ook zal de wet leiden tot realistischere beleidsambities, door de integrale manier van werken en de aandacht voor concrete doorwerking van beleid. Het dwingt ons om (te blijven) denken op gebiedsniveau en meer oog voor elkaars belangen te hebben.

Regels loslaten

De nieuwe Omgevingswet vraagt van gemeenten om anders te werken. Zij moeten vertrouwde regels loslaten en dat is een geleidelijk proces. Bestuurders vinden het vaak lastig om de teugels te laten vieren, want het klinkt mooi: burgers die zelf hun weg onderhouden en de waterhuishouding op orde houden. Maar wat als het misgaat of burgers hun verantwoordelijkheden in de praktijk niet nemen? Dan is de kans groot dat ze naar de overheid kijken. Het zal voor gemeenten dan ook een geruststelling zijn, dat de wet niet voorschrijft hoeveel vrijheid en verantwoordelijkheid je bij de samenleving neerlegt. De wet verplicht niet om heel anders te denken, maar geeft wel die ruimte. Als gemeente sta je dus nog steeds aan het roer.

Vrijheid en welzijn

Het mooie van de invoering van de Omgevingswet is dat we daarmee de innovatiekracht van Nederland benadrukken. Dat kan zijn in de vorm van een relatief kleine verantwoordelijkheid, zoals de verplichting om mobiliteit te organiseren bij een appartementencomplex of het gezamenlijk verzorgen van openbaar groen. Maar het is tegelijkertijd ook mogelijk om de grenzen van het wettelijke kader op te zoeken. En dat creëert kansen om in Nederland buurten te laten ontstaan waar je als burger ultieme vrijheid geniet en waar het welzijn van mens en omgeving centraal staat. Zoals bij Joyce en haar buren in Oosterwold. Wie had dat tien jaar geleden durven dromen?

Luuk Vranken

Senior adviseur omgevingsrecht bij Sweco

Als senior adviseur omgevingsrecht bij Sweco is Luuk vanaf het begin betrokken bij dit vooruitstrevende woonproject en verantwoordelijk voor het omgevingsplan. Complexe gebiedsontwikkelingen vragen om creativiteit in de planvorming. Zijn uitdaging: een regeling te ontwerpen dat maximale ontwikkelruimte biedt voor organische groei met een minimum aan regels.

Volgende pagina


Delen mag!